İran ile ABD arasındaki diplomatik temaslar yeniden hız kazanırken, tarafların masaya hangi taleplerle oturduğu netleşmeye başladı. Yaptırımlar, nükleer program, bölgesel güvenlik ve askeri tehditler başlıkları altında iki ülke arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor.
Uzmanlara göre sürecin tıkanmasının temel nedeni, tarafların öncelik sıralamasında uzlaşamaması.
İran ABD’den Ne İstiyor?
1. Yaptırımların Kaldırılması
İran’ın en temel talebi, ABD’nin uyguladığı ekonomik ve finansal yaptırımların kaldırılması. Tahran yönetimi, özellikle petrol ihracatı ve uluslararası bankacılık sistemine erişimin yeniden açılmasını istiyor. İran tarafı, yaptırımlar kalkmadan nükleer alanda geri adım atmayacağını açıkça dile getiriyor.
2. Görüşmelerin Sınırlı Tutulması
İran, müzakerelerin yalnızca nükleer program ve yaptırımlar çerçevesinde yürütülmesini talep ediyor. Balistik füze programı ve bölgesel politikaların masaya getirilmesine karşı çıkıyor.
3. Nükleer Programın Korunması
Tahran, nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor ve uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını istiyor. Nükleer altyapının tamamen tasfiye edilmesini “kırmızı çizgi” olarak görüyor.
4. İstenen Müzakere Formatı
İran, görüşmelerin doğrudan ve sınırlı aktörlerle yapılmasını, aracıların ve ek gündemlerin sürece dahil edilmemesini tercih ediyor.
5. Askeri Tehditlerin Azaltılması
ABD’nin bölgede askeri baskı kuran söylem ve hamlelerinin son bulması da İran’ın talepleri arasında. Tahran, “tehdit altında müzakere olmaz” görüşünde.
ABD İran’dan Ne İstiyor?
1. Nükleer Silaha Giden Yolun Kapatılması
Washington’un önceliği, İran’ın nükleer silah elde etme ihtimalinin tamamen ortadan kaldırılması. Zenginleştirme seviyelerinin düşürülmesi ve nükleer stokların sınırlandırılması isteniyor.
2. Bölgesel Gerilimin Düşürülmesi
ABD, İran’ın Orta Doğu’daki etkisini azaltmasını ve bölgesel çatışmalarda tansiyonu düşürmesini talep ediyor. Bu başlık, müzakerelerde en tartışmalı alanlardan biri.
3. Füze Programının Sınırlandırılması
Balistik füze kapasitesi Washington açısından ciddi bir güvenlik riski olarak görülüyor. ABD, bu programın sınırlandırılmasını istiyor.
4. ABD’ye Yönelik Saldırıların Durdurulması
ABD ve müttefiklerine yönelik doğrudan ya da dolaylı saldırıların sona ermesi, Washington’un temel talepleri arasında yer alıyor.
5. Anlaşmalara Uyuma Güven
ABD tarafı, İran’ın olası bir anlaşmaya kalıcı ve doğrulanabilir şekilde uyacağına dair güvence talep ediyor. Bu nedenle yaptırımların bir anda değil, aşamalı kaldırılmasını savunuyor.
Kilitlenen Noktalar Neler?
▪ Önce Yaptırımlar mı Kalkacak?
- İran: Evet
- ABD: Hayır
▪ Sadece Nükleer Konu mu Konuşulacak?
- İran: Evet
- ABD: Hayır
▪ Güven Sorunu
İki taraf da karşı tarafın verdiği sözleri tutmayacağından endişe ediyor. Bu karşılıklı güvensizlik, müzakerelerin önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Genel Değerlendirme
Uzmanlara göre İran ile ABD arasındaki müzakereler, siyasi irade kadar zamanlama ve güven meselesine dönüşmüş durumda. Taraflar temel taleplerinden geri adım atmadan masada kalmayı sürdürürken, kısa vadede kapsamlı bir anlaşma ihtimali sınırlı görülüyor.
Ancak diplomatik kanalların açık kalması, olası bir askeri gerilimin önüne geçilmesi açısından kritik önem taşıyor.
